حسين مير حيدر
126
معارف گياهى ( فارسى )
آن مصرف مىشوند . بهترين نوع ميوهء آن ميوهاى است كه از گياهى گرفته شده باشد كه ميوهء آن منحصر به يك عدد نباشد و چند ميوه داشته باشد . و هرچه تعداد ميوههاى يك گياه بيشتر باشد اثر دارويى هر ميوهء آن بيشتر است . مورد مصرف عصارهء ميوه است و بهترين آن سفيدرنگ و سبك است كه اگر به آتش نزديك كنند مشتعل مىشود و بايد حد اكثر يك سال از تهيهء عصاره نگذشته باشد و از ميوهء كاملا رسيدهء گياهى كه بيش از يك ميوه داشته است ، تهيه شده باشد . براى تهيهء عصارهء خشك به اين ترتيب عمل مىشود : ميوهء رسيدهء آن چيده مىشود ، علامت رسيدگى كامل ميوه اين است كه چون دست به آن برسد خودبهخود از بوتهء گياه جدا گردد و تازه و شاداب باشد . ميوهها را پس از چيدن بريده و روى تور سيمى مانند الك يا پارچهاى ريخته و فشار مىدهند كه عصارهء آن از صافى بگذرد . سپس آب شيرين و زلالى روى عصارهء گرفتهشده مىريزند و مىگذارند تا رسوب آن تهنشين شود و آب صاف رقيق روى آن را دور مىريزند و مجددا روى رسوبات ، آب شيرين خالص مىريزند و مىگذارند تا رسوب آن مجددا تهنشين و آب بالاى آن را بيرون مىريزند و پس از آن درد باقيمانده را كاملا نرم ساييده و با هموزن آن صمغ عربى و يا با نصف آن نشاسته مخلوط نموده ، ساييده و قرص درست مىكنند و خشك مىنمايند و در بازار با نام الاتريوم « 1 » عرضه مىكنند . حكماى طب سنتى معتقدند كه نيروى مسهلى و دارويى آن تا ده سال مىماند . گياه خرخيار در هرزويل در ارتفاعات 700 مترى و در ارسباران در جنگل حسنبگلو ديده مىشود . تركيبات شيميايى از نظر تركيبات شيميايى وجود گلوكوزيد ، الاترين « 2 » ، اكبالين « 3 » و پروفتين « 4 » در گياه گزارش شده است . مادهء الاترين مادهء عامل و فعال گياه است . در ريشهء آن يك مادهء عامل مسكن درد وجود دارد [ G . I . M . P ] .
--> ( 1 ) . Elaterium ( 2 ) . Elaterin ( 3 ) . Ecbalin ( 4 ) . Prophetin